Tavuklar kışın: kümes, su ve yem hazırlığı

Önce suya, kuru zemine ve havaya bakın

Sağlıklı, tüyleri tam yetişkin bir tavukla civciv veya hasta bir tavuk aynı soğuğa aynı tepkiyi vermez. Bu yüzden yalnızca hava sıcaklığına bakarak karar vermeyin. Sabah bütün hayvanlar su içebiliyor mu? Tünek altındaki altlık kuru mu? Keskin amonyak kokusu var mı? Kapıyı uzun süre açık bırakmadan önce yapılan kontrol, gecenin kümeste nasıl geçtiğini gösterir. Tavanda damla ve camda yoğun buğu görüyorsanız sebebini araştırın.

Akşam tünekleri izleyin. Bazı tavuklar rüzgâr alan taraftan kaçıyor mu, zayıf olan yemliğe ulaşabiliyor mu? Grup düzeni basit bir derece ölçümünden fazlasını anlatır. Sürekli kabarık duran, su içmeyen, nefes almakta zorlanan veya gruptan ayrılan hayvanı yalnızca mevsime bağlamayın. Böyle bir durumda veteriner değerlendirmesi, kümesi değiştirmeyi bekleyemez.

Yağmurdan sonra çatıdan kapıya yürüyün

Türkiye'nin bazı bölgelerinde kar ve ayaz, bazı yerlerinde ise uzun yağmurlar ve çamur öne çıkar. Sağanak sonrası çatının birleşim yerlerini, oluğu, kapı eşiğini ve kümes çevresindeki zemini inceleyin. Köşedeki altlığı hafifçe kaldırın: altındaki ahşap hâlâ ıslaksa yeni talaş eklemek sızıntıyı gizler. Suyu kümes girişinden uzaklaştıracak drenajı düzeltin. Kilitleri, yırtıcıya karşı teli ve tüneklerin sağlamlığını da gözden geçirin.

Kapıyı kapatıp tünek yüksekliğinde doğrudan esen yerleri hissedin. Bu çatlakları kapatın, fakat nemin çıkmasını sağlayan hava açıklıklarını tıkamayın. Elektrikli suluk ısıtıcısı kullanacaksanız ayaz gelmeden önce çalışmasını deneyin. Kabloyu yağmurdan, gagadan ve yanıcı altlıktan koruyun. Islak talaşın içinden geçirilen geçici uzatma kablosu güvenli bir kış düzeni değildir. Önce suyu ve kuru uyku alanını etkileyen eksikleri onarın.

Kışın da havalandırma gerekir

Tavukların solunumu, dışkı ve dökülen su kapalı alana nem ekler. Kümes tümüyle kapatıldığında bu nem soğuk yüzeylerde yoğunlaşır ve altlığı yeniden ıslatır. Amonyak kokusu da temizlik ve hava değişimi gerektiğini gösterir. Temiz hava girmeli, kullanılmış hava çıkmalı; ancak sert akım uyuyan tavukların üzerine vurmamalıdır. Açıklıkların yeri kümesin büyüklüğüne, hayvan sayısına ve hâkim rüzgâra göre değişir.

Her değişiklikten sonra ertesi sabah yeniden bakın. Tavan hâlâ damlıyor mu? Tünek altında altlık topaklanıyor mu? Önce biriken dışkıyı temizleyin ve akan suluğu düzeltin; sonra üst kısımdaki hava yolunu değerlendirin. İnternetteki tek bir menfez ölçüsünü bütün kümeslere uygulamak doğru olmaz. Penn State Extension'ın küçük kümes rehberi kuru barınak ile cereyansız havalandırma arasındaki ilişkiyi anlatıyor.

Suluk donuyorsa gerçek içme noktasını kontrol edin

Haznesi dolu görünen bir suluk, çıkış bölümü buz tuttuğunda kullanılamaz. Sabah ve gün içinde tavuğun gagasını uzattığı noktayı kontrol edin. Elektrik yoksa iki suluk dönüşümlü kullanılabilir: biri güvenli bir yerde çözülürken diğeri kümeste kalır. Ilık su donmayı biraz geciktirir, fakat uzun ve sert ayazda tek başına yeterli değildir. Kar, sürekli temiz içme suyunun yerine geçmez.

Uygun bir suluk ısıtıcısı işi kolaylaştırabilir; cihazı talimatına göre, kabloları korunmuş biçimde kurun. Su döküldüğünde tünek altını ıslatmayacak bir yer seçin. İlk soğuk günlerde sabah ve öğleden sonra sistemin nasıl çalıştığını gözleyin. Hangi hava koşulunda çıkışın buz tuttuğunu not edin. Bu kayıt, yeni cihaz seçerken veya kontrol saatini değiştirirken genel bir ürün iddiasından daha yararlıdır.

Yem tüketimini ve zayıf hayvanları izleyin

Soğukta enerji gereksinimi artabilir, ancak her sürüye aynı miktarda ek mısır vermek doğru değildir. Yaşa ve yumurtlama dönemine uygun taze, tam yem temel olsun. Çuvalları kuru saklayın; küflü yemi kullanmayın. Tavuklar daha uzun süre içeride kaldığında tek yemliğin çevresinde çekişme artabilir. Baskın olanlar, küçük ya da hasta tavukları geriye itebilir. Gerekirse ikinci bir yemlik koyun.

Birkaç tanınabilir tavuğun göğüs kemiği çevresindeki vücut durumunu haftalık kontrol edin. Sürekli kilo kaybı yalnızca ek tahılla örtülmemeli; gerçek yem alımı ve sağlık araştırılmalıdır. Atıştırmalıklar dengeli yemin yerini almamalı. Yumurtacı tavuk yemi rehberi temel rasyonu değerlendirmeye yardımcı olur. Yumurtalar azaldığında her birkaç günde bir yem değiştirmek, neden-sonuç ilişkisini anlamayı zorlaştırır.

Kar, çamur ve gezinti alanı

Sağlıklı yetişkin tavuklar, kuru kümese serbestçe dönebiliyorlarsa soğuk günlerde dış alanı kullanabilir. Bazıları kara basmayı istemez; zorlamaya gerek yok. Kapı yakınında üstü kapalı ve rüzgârdan korunan küçük bir bölüm, geri kalan alan buzlu veya çamurlu olduğunda eşelenme olanağı verir. Girişte kaygan buz oluşup oluşmadığını sabah kontrol edin. Yemi kapının hemen önündeki en ıslak noktaya koymayın.

Islak kar sonrasında ayak ve tüyleri inceleyin; özellikle paçalı ırklarda ve tüy döken tavuklarda. Karadeniz kıyısında sürekli yağış, iç bölgelerde kuru ayaz farklı sorunlar doğurur. Bu nedenle dışarıda kalma süresini takvimle değil rüzgâr, nem, zemin ve sürünün davranışıyla belirleyin. Bölgenizde güncel hayvan sağlığı kısıtlamaları varsa yetkili kurumların talimatlarını kontrol edin.

Kışın yumurta neden azalır?

Günler kısalırken yumurta sayısı düşebilir; aynı dönemde tüy değişimi ve yaş etkisi de görülebilir. Bir hafta boyunca günlük yumurtayı, sürüdeki tavuk sayısını, yem değişikliğini ve tüy döken hayvanları yazın. Gizli folluklara bakın ve suyun donmadığından emin olun. Hareketli bir sürüde genel düşüş ile köşede duran, yem yemeyen tek bir tavuğun durumu aynı değildir.

Ek ışık yumurtlamayı etkileyebilir, ama küçük bir bahçe sürüsünün yıl boyu yaz verimi vermesi zorunlu değildir. Işık kullanırsanız düzenli saatler ve kesintisiz karanlık dönem planlayın. Geceleri rastgele açılan parlak lamba, su ve yem sorununu çözmez. Tavuklar neden yumurtlamaz yazısında mevsim dışındaki nedenler de ele alınıyor.

Isı desteği ve yedi günlük izleme

Civcivler, hasta, çok zayıf veya geniş tüysüz alanı olan tavuklar daha fazla korunmaya ihtiyaç duyar. Sürekli kümelenme, ayağı sık kaldırma, yemden uzak durma ve tüneğe çıkamama işaretlerini izleyin. Gerekli olduğunda hayvan barınağına uygun güvenli ekipman seçin; yangın, nem ve elektrik kesintisini hesaba katın. Isıtma, kötü havalandırmanın ya da sızıntının yerini tutmaz. Kümes yalıtımı yazısı yapı tarafını ayrıntılandırır.

Bir hafta boyunca aynı saatlerde suluk, altlık, koku, yumurta ve birkaç tanınabilir tavuğun davranışını not edin. Onarımdan sonraki yağmurda veya ayazda sonuçları karşılaştırın. Altlık hâlâ ıslaksa sızıntı, dökülen su, dışkı birikimi ve hava akışını yeniden inceleyin. Su içmeyen ya da nefes almakta zorlanan tavuk için haftanın bitmesini beklemeyin. Tarihli gözlemler veterinerle görüşmeyi kolaylaştırır. Özellikle sabah suyunun donduğu günleri, yem tüketimini ve akşam tüneğe çıkan tavuk sayısını birlikte yazın. Böylece bir sonraki soğuk dalgasından önce hangi sorunun tekrarlandığını görürsünüz. Gözlem sırasında hangi tavuğun suya veya yeme yaklaşamadığını da not edin; sorun bazen kümesin sıcaklığından değil, sürü içindeki baskın hayvanlardan kaynaklanır. İkinci yemlik ve korunaklı bir alan bu durumda işe yarayabilir.

Yazar