İpek tavuğu: kökeni, ilk yumurtası, ağırlığı ve bakımı
Piotr Markotkümes hayvanı yetiştiricisiKüçük süs veya karışık sürüler içinGüncellendi:
İpeksi tüy ve gurkluk bu ırkın öne çıkan özellikleridir. Satın almadan önce hattın boy grubunu öğrenin ve kuru bir yaşam alanı hazırlayın.
İpek tavuğu hangi kümese uygun?
İpek tavuğu, pamuk gibi görünen tüyleriyle bahçe sürüsünde hemen dikkat çeker. Fakat satın almadan önce renk seçmekten daha önemli bir karar vardır: Bu tavuğa kuru ve kolay ulaşılabilir bir yaşam alanı sağlayabilecek misiniz? İpek tavuğu süs tavuğu beslemekten ve gurk davranışını izlemekten hoşlanan yetiştiriciye uygundur. Her gün çok sayıda yumurta toplamak önceliğinizse başka ırkları da değerlendirin. Yumurtası mutfakta kullanılabilir; gurk dönemleri ise düzenli yumurta beklentisini değiştirir.
Fotoğrafta iri görünen her İpek tavuğu ağır değildir. Kabaran tüyler gövdenin sınırını gizler. Satıcıdan yalnızca rengini değil, hattın boy grubunu, hayvanın yaşını ve ebeveynlerinin ağırlığını öğrenin. Büyük boy ile cüce İpek tavuklarını tek bir ağırlık aralığında toplamak yanıltıcıdır. Türkiye’de kullanılan satış adı, hattın geldiği ülkedeki sınıflandırmayla her zaman aynı olmayabilir.
İpek tavuğunun kökeni
İpek tavuğunun kökleri Asya’ya dayanır ve ırk çoğunlukla Çin ile ilişkilendirilir. Ancak ilk ortaya çıktığı yer ve tarih kesin olarak bilinmez. Bu nedenle tek bir köyü, yılı veya yetiştiriciyi ırkın tartışmasız başlangıcı olarak göstermek doğru olmaz. Sonraki yayılışı, farklı ülkelerde ayrı yetiştirme hatlarının ve değerlendirme kurallarının gelişmesine yol açmıştır.
Bu tarih yalnızca geçmişle ilgili değildir; bugün satın alacağınız hayvanın boyunu anlamak için de önemlidir. Amerika’daki bir tanıtım Silkie adını bantam sınıfında kullanırken Avustralya standardı büyük boy ve bantam gruplarını ayırır. Aynı ırktan söz edilmesi, iki tanıtımdaki ağırlıkların birbiri yerine kullanılabileceği anlamına gelmez. Hattın kökenini bilmek beklentiyi netleştirir; ülke adı tek başına hayvanın kaliteli veya tüm yavrularının aynı özellikte olduğunu kanıtlamaz.
İpeksi tüy, koyu deri ve beş parmak
Irkı tanıtan özelliklerin başında gevşek ve yumuşak görünen tüy yapısı gelir. Buna koyu deri, tüylü bacaklar, her ayakta beş parmak ve ceviz tipi ibik eşlik eder. Kulak lobları mavimsi görünebilir. Sakallı ve sakalsız İpek tavukları bulunur. Yalnızca beyaz renge bakarak karar vermeyin; beyaz, bu ırkın tek rengi değildir. Bir hayvanın değerlendirilmesi, tüy renginden daha geniş bir özellik grubunu kapsar.
Tepeliği yalnızca karşıdan bakıp en yuvarlak biçimi arayarak incelemeyin. Yandan bakıldığında gözün görünmesi önemlidir; Avustralya standardı dişinin gözlerinin tepeliğin altında saklanmamasını ister. Bahçe tavuğunda da yemliği, suluğu ve diğer hayvanları görebilmek gerekir. Gösterişli tepelik uğruna görüşü engellenen bir hayvanı tercih etmek bakımını zorlaştırır. Başın net fotoğrafı ilk incelemeye yardımcı olur, fakat hayvanın yürürken çevresini nasıl takip ettiğini görmek daha açıklayıcıdır.
Büyük boy ile bantam ağırlıkları ayrı tutulmalı
Avustralya standardında yetişkin büyük boy İpek tavuğu dişileri 1,15–1,58 kg, erkekleri 1,58–2,00 kg aralığındadır. Aynı standardın bantam grubunda dişi 455–570 g, erkek 570–680 g olarak belirtilir. Bunlar standardın boy gruplarına ait değerlerdir; Türkiye’deki tüm İpek tavuklarının ölçülmüş ortalaması değildir. Civciv ve genç hayvan da yetişkin ağırlığıyla değerlendirilmemelidir.
“Jumbo İpek” gibi bir satış ifadesi gördüğünüzde hangi ebeveynlerden ve hangi hattan geldiğini sorun. Ticari ad, standart grubunu tek başına açıklamaz. Kabaran tüylere bakmak yerine tartılmış ağırlık isteyin. Bununla birlikte uygun kiloda olmak da tek başına iyi kondisyon anlamına gelmez. Yürüyüş, yemliğe erişim, arka bölgenin temizliği ve tüy altındaki gövde durumu birlikte değerlendirilmelidir. Sergiye katılmayı düşünüyorsanız hayvanın değerlendirileceği kuruluşun kuralları esas alınmalıdır.
İlk yumurta yaklaşık kaçıncı haftada gelir?
İlk yumurta için yönlendirici aralık, çıkımdan itibaren yaklaşık 30–39. haftadır. Bu, Amerika’da bantam olarak tanımlanan Silkie için verilen 7–9 aylık tahminin haftaya çevrilmiş halidir. Avustralya standardındaki büyük boy hayvanlar veya Türkiye’deki belirli bir hat üzerinde yapılmış ölçüm olarak sunulmamalıdır. Elinizdeki hattın yetiştiricisinden alınacak bilgi, genel aralığı yorumlamaya yardımcı olur.
Çıkım tarihini biliyorsanız kaydedin. Birkaç aylık olarak satın alınan hayvanın yakında yumurtlayacağı kesin değildir; satıştaki tahmini yaş ile gerçek çıkım kaydı birbirinden farklı olabilir. Bir dişinin geç başlamasını bütün ırkın başarısızlığı saymayın. Önce bakım koşullarına ve hayvanın gerçekten dişi olup olmadığına bakın. Kondisyon veya davranışında kaygı verici değişiklik varsa nedeni anlaşılmadan çeşitli takviyeler eklemek yerine veteriner değerlendirmesi alınmalıdır.
Küçük krem yumurta ve gerçekçi üretim beklentisi
İpek tavuğunun yumurtası genellikle küçüktür; kabuk rengi krem tonlu beyazdan kreme uzanır. Bu yazıda ve kartta bütün hatlar için geçerliymiş gibi tek bir gram değeri verilmez. Kullanılan tanıtım kaynağı, evrensel bir yumurta ağırlığı belirlememektedir. Mutfakta plan yapmak için kendi tavuklarınızın birkaç yumurtasını tartabilirsiniz. Küçük yumurtanın bir tarifteki adet hesabını değiştirmesi, özel bir besin değeri iddiasında bulunmayı gerektirmez.
Amerikan popülasyonu için verilen tanıtım yaklaşık 100–120 yumurta/yıl düzeyindedir. Bu sayı yerel bir dişinin garantili sonucu veya civcivin çıktığı ilk takvim yılında toplanacak kesin yumurta miktarı değildir. Gurk olan İpek tavuğu normal yumurtlama düzenine devam etmez. Bir ayın sayısını on ikiyle çarpıp yıllık ırk sonucu çıkarmak özellikle bu nedenle yanıltıcı olabilir. Yumurtlama ve gurk dönemlerini ayrı kaydetmek, tek başına yüksek bir yıllık sayıdan daha kullanışlıdır.
Gurkluk avantaj mı, bakım planını değiştiren özellik mi?
İpek tavuğu sık gurk olmasıyla bilinir. Anaç altında civciv yetiştirmek isteyenler için bu ilgi çekicidir; her dişiden kesintisiz mutfak yumurtası bekleyenler içinse aynı özellik dezavantaja dönüşebilir. Kuluçkalık yumurta hazırlamadan önce hedefinizi belirleyin. Yuvada oturan her hayvanın her koşulda güvenilir anaç olacağını varsaymayın. Davranışını gözleyin ve yem ile suya erişimini kontrol edebileceğiniz bir yer hazırlayın.
Altına konacak yumurta sayısı, mümkün olduğunca çok civciv çıkarma isteğine göre değil, dişinin yumurtaları örtebilmesine göre düşünülmelidir. Sofralık yumurtaları, kuluçkaya ayrılanları ve gerçekten çıkan civcivleri ayrı kaydedin. Böylece kuluçka dönemi üretim hesabında açıklanamayan bir eksik gibi görünmez. Belirli bir rengin bütün dişilerinin aynı zamanda gurk olacağı yönündeki satış vaatlerini de bakım planının temeli yapmayın.
Türkiye’de ıslak hava ve yaz sıcağına göre kümes
İpek tavuğu için kuru bir bölüm, sürekli çamur olan geniş gezinti alanından daha değerlidir. Yem ve suya giden yol da dahil olmak üzere çatılı, kuru bir alan hazırlayın. Karadeniz’de yağışın, rüzgârın ve çatıdan akan suyun kümese hangi yönden girdiğini inceleyin. Her yağmurda kapı önüne su birikiyorsa yalnızca yeni altlık sermek kaynağı çözmez. Suyun yönünü düzeltmek veya giriş yerini değiştirmek gerekebilir.
İç Anadolu’da soğuk günlerde, Akdeniz kıyısında ise sıcak havada farklı ayrıntılar öne çıkar. Yine de kuru yatma yeri ve hava değişimi birlikte sağlanmalıdır. Yağmur girmesin diye kümesteki bütün açıklıkları kapatmak doğru bir çözüm değildir. Yazın gölgeye ve suya kolay erişim sağlayın. Devrilen veya sıçratan suluk da bacak tüylerini sürekli ıslatabilir; bu yüzden yalnızca havaya değil, kümes içindeki su kaynağına da bakın.
Alçak tünek ve kolay ulaşılan yuva
Kümesi başka tavukların yükseğe sıçrama becerisine göre kurmayın. İpek tavuğunun geceleme yeri ile yuvasına kolay ulaşabilmesi gerekir. Alçak ve sağlam bir tünek ya da kuru bir dinlenme alanı, yüksek bir tünekten ve dar iniş yerinden daha uygundur. Yolun kaygan olmamasını, hayvanın çıkmak için su kabının üstünden geçmek zorunda kalmamasını sağlayın. Yere yakın uyuyan hayvanın bulunduğu bölümde de altlık kuru tutulmalıdır.
Sakin görünen bir İpek tavuğu, karma sürüde her zaman sorunsuz kabul edilmeyebilir. Diğer tavukların onu yemden uzaklaştırıp uzaklaştırmadığını ve tepeliğini gagalayıp gagalamadığını gözleyin. Rekabet bazı hayvanları dışarıda bırakıyorsa birden fazla yem noktası kullanın. Yeni hayvanları güvenli bir ayırıcıyla aşamalı tanıştırmak, etkileşimi izlemeyi kolaylaştırır. Büyük bir kavga görmemek yeterli ölçüt değildir; suya, yeme ve yuvaya erişim de kontrol edilmelidir.
Tüylerin altında gözden kaçabilecek ayrıntılar
Bacak tüyleri güzel görünür, fakat ayakların durumunu gizleyebilir. Tüylerin temizliğini, parmakların yere rahat basmasını ve ayak tabanının sürekli çamurla kaplanıp kaplanmadığını kontrol edin. Arka bölgeye de bakın; kabarık tüyler, yalnızca uzaktan izleyerek fark edilemeyecek kirlenmeyi saklayabilir. Muayene sırasında hayvanı gereksiz yere sıkıştırmadan, sakin biçimde tutmak kontrolü kolaylaştırır.
Göz çevresindeki tüyler için ilk tercih, görüşü uygun bir hayvan seçmektir. Bir müdahale gerekiyorsa deneyimli bir yetiştiriciden veya veterinerden yardım isteyin; göz yakınında aceleyle makas kullanmayın. Yem seçimini de hayvanın küçük ve sevimli görünümüne göre değil, yaşına göre yapın. Ödül yiyecekleri ana yemin yerini almamalıdır. Tarihli bakım, gurkluk ve yumurta kayıtları, varsayıma dayalı üretim tablolarından daha anlaşılır bir durum gösterir.
Satın alırken rengi kadar hattını da sorun
Ödeme yapmadan önce ebeveynlerin fotoğraflarını, boy grubunu, hayvanın yaşını ve hattın bilgilerini isteyin. Güzel renk; işlevini yerine getiren ayakların, yeterli görüşün ve rahat hareketin yerine geçmez. Yazıdaki beyaz tavuk, görünümü anlatan bir örnektir. Sergide kabul edilen renkler ülkeye ve değerlendiren kuruluşa bağlıdır. İlandaki renk adıyla yarışmanın renk sınıfının aynı olduğunu varsaymadan önce kuralları kontrol edin.
Bahçe yetiştiriciliğinde iyi seçim, kendi kümesinize ve amacınıza uyan hayvandır. Kuru alan, kolay erişim ve uygun sürü arkadaşları sağlandığında İpek tavuğunun süs ve anaç yönlerini değerlendirebilirsiniz. Beklentiniz daha sonra yüksek miktarda yumurta üretimine dönüşürse bu ırkı, doğal özelliklerinden farklı bir hedefe zorlamak yerine sürü planınızı yeniden düşünün.
Silkie - yazdırılabilir A4 ırk kartı
Köken, büyük boy ağırlıkları, ilk yumurta haftası, yumurta özellikleri ve bakım tek A4 sayfada. Sayıların kapsamı yazıyla aynıdır.
Piotr Markot
Piotr Markot, kümes hayvanı yetiştiricisi ve Twoja Farma yazarı. Bu rehber büyük boy İpek tavuğu ve Türkiye’de bahçe sürüsünün bakımını ele alır.
Sık sorulan sorular
İpek tavuğu nereden gelir?
İpek tavuğunun kökleri Asya’ya dayanır ve çoğunlukla Çin ile ilişkilendirilir. İlk ortaya çıktığı yer ve tarih kesin olarak bilinmez.
Büyük boy ve bantam İpek tavuğu kaç kilo olur?
Avustralya standardında yetişkin büyük boy dişi 1,15–1,58 kg, erkek 1,58–2,00 kg; bantam dişi 455–570 g, erkek 570–680 g olarak belirtilir.
İpek tavuğu kaçıncı haftada yumurtlar?
Yönlendirici aralık çıkımdan itibaren yaklaşık 30–39. haftadır. Amerika’da bantam olarak tanımlanan Silkie için verilen 7–9 aylık tahminden çevrilmiştir; yerel hat veya büyük boy için garanti değildir.
İpek tavuğu yılda kaç yumurta verir?
Amerikan popülasyonu için yaklaşık 100–120 küçük krem yumurta/yıl tanıtımı bulunur. Bu yerel hayvanın veya civcivin çıktığı ilk takvim yılının garantili sonucu değildir; gurkluk yumurtlamayı kesintiye uğratır.
İpek tavuğunun kümesinde yüksek tünek gerekir mi?
Kolay ulaşılan, alçak ve sağlam bir tünek veya kuru dinlenme alanı uygundur. Yuva, yemlik ve suluk da hayvanın rahatça ulaşabileceği yerde olmalıdır.
Bütün İpek tavukları güvenilir anaç mıdır?
Irk sık gurk olmasıyla bilinir, fakat her dişinin her koşulda güvenilir anaç olacağı söylenemez. Kuluçkalık yumurta koymadan önce bireysel davranışını gözleyin.
Hâlâ sorunuz mu var?
İpek tavuklarınızın yaşını, hattın kökenini, tavuk ve horoz sayısını, kümes koşullarını ve sorunuzu yazın.